Historia gdańskich tramwajów sięga 150 lat. Pierwsze tramwaje konne pojawiły się w Gdańsku 22 czerwca 1873 roku, kursując na 9-kilometrowej trasie Targ Sienny – Oliwa. Obecnie sieć tramwajowa liczy prawie 63 km tras. W latach 2018-2023 zainwestowano ponad 700 milionów złotych w zakup nowych tramwajów i modernizację linii. Roczne wydatki na komunikację publiczną w Gdańsku przekraczają 600 milionów złotych.
Elektryfikacja transportu
Elektryfikacja gdańskiej sieci tramwajowej rozpoczęła się w 1896 roku. 12 sierpnia tego samego roku uruchomiono pierwsze regularne połączenia tramwajów elektrycznych na trasach z Targu Siennego do Oruni i z Nowych Ogrodów do Emaus. Zaledwie dwa tygodnie później, 27 sierpnia, otwarto trasę z Długiego Targu do Wrzeszcza i Strzyży Dolnej. Do końca 1896 roku zelektryfikowano wszystkie linie dotychczasowego tramwaju konnego, a łączna długość tras wynosiła 16,5 km.
Elektryfikacja transportu w Gdańsku przyniosła wiele korzyści. Tramwaje elektryczne osiągały prędkość do 28 km/h, podczas gdy tramwaje konne tylko do 12 km/h. W 1925 roku pojawiły się również pierwsze częściowo niskopodłogowe tramwaje, zapewniając większy komfort pasażerom. Wraz z rozwojem sieci i modernizacją taboru, gdańska komunikacja miejska stale się rozwijała, by sprostać rosnącym potrzebom mieszkańców.
Elektryfikacja sieci tramwajowej była kluczowym etapem w historii gdańskiej komunikacji miejskiej. Wprowadzenie nowoczesnego, elektrycznego transportu publicznego nie tylko poprawiło komfort podróży, ale również zwiększyło zasięg i efektywność miejskiej mobilności. Początek XX wieku to czas dynamicznego rozwoju pierwszych linii tramwajowych, który zapoczątkował długą tradycję tramwajów w Gdańsku.
Rozwój sieci w XX wieku
Na przestrzeni XX wieku sieć tramwajowa w Gdańsku rozwijała się dynamicznie, aby sprostać rosnącym potrzebom mobilności mieszkańców. W latach 1900-1903 uruchomiono etapami dwie nowe trasy tramwajowe, łączące Brzeźno z Wrzeszczem oraz Nowy Port ze Żurawiem. W 1914 roku wprowadzono numeryczne oznaczenie linii tramwajowych, zastępując dotychczasowe kolorowe tarcze i tablice z nazwą przystanku końcowego. Przed wybuchem I wojny światowej gdańska sieć liczyła 10 linii (z numeracją od 1 do 10).
Po komunalizacji zakładu tramwajowego w 1921 roku, sieć rozwija się dynamicznie. W latach 20. i 30. XX wieku zrealizowano szereg inwestycji, rozbudowując sieć do ponad 50 km długości tras. Warto wspomnieć o uruchomieniu nowych odcinków do Wrzeszcza Północnego, Lotniska oraz budowie nowej zajezdni tramwajowej. Niestety, plany dalszej rozbudowy sieci zostały pokrzyżowane przez kryzys gospodarczy lat 30.
Powojenna odbudowa i rozwój sieci tramwajowej to kolejny ważny etap. Lata 50. i 60. to czas uruchomienia nowych tras m.in. do Przymorza, Zaspy czy Chełmu. W 1997 roku wprowadzono do użytku pierwszą linię tramwaju szybkiego, tzw. „Kaszubską”. Dziś gdańska sieć tramwajowa liczy ponad 100 km torów i 12 numerowanych linii, tworząc kręgosłub publicznego transportu miejskiego.
Zniszczenia wojenne
II wojna światowa przyniosła ogromne straty dla gdańskiej infrastruktury tramwajowej. Podczas krwawych walk o to strategiczne miasto, większość systemu komunikacji miejskiej została zniszczona. Szacuje się, że w połowie marca 1945 roku w Gdańsku w fatalnych warunkach przebywało aż milion osób, włączając uciekinierów z Prus Wschodnich. Tysiące mieszkańców Gdańska i uchodźców poniosło śmierć w wyniku bombardowań i ostrzału artyleryjskiego.
Radzieckie wojska w toku walk wzięły do niewoli 1000 niemieckich żołnierzy i oficerów w rejonie Gdyni. Naloty zniszczyły także wiele ważnych punktów, takich jak Ratusz Głównego Miasta, muzeum miejskie oraz pocztę przy ulicy Długiej. Oszacowano, że w wyniku zniszczeń wojennych w Gdańsku zagładzie uległo ok. 60% zabudowy miasta, a zabytkowe centrum ucierpiało nawet w 90%.
Tramwajowe połączenie Gdańska z Sopotem zostało zlikwidowane z powodu przejęcia większości pasażerów przez Szybką Kolej Miejską oraz rozbudowy pobliskiej drogi. Obecnie nie istnieją ślady tramwajowego połączenia tych miast, a teren po dawnej pętli został przekształcony na ruchliwą ulicę.
Powojenna odbudowa
Po zakończeniu II wojny światowej natychmiast rozpoczęto odbudowę sieci tramwajowej w Gdańsku. Zaledwie tydzień przed wyzwoleniem miasta przez Armię Czerwoną, w marcu 1945 roku, sieć tramwajowa liczyła zaledwie 10 linii, z których tylko połowa torowisk była przejezdna z powodu zniszczeń. Około 80% trakcji napowietrznej uległo zniszczeniu, a tabor liczący ponad 200 wagonów silnikowych i doczepnych był w większości nienadający się do naprawy.
Prace nad odbudową systemu tramwajowego rozpoczęły się w połowie maja 1945 roku. Początkowo była to praca ochotnicza, wynagradzana jedynie posiłkami. Pierwsza odbudowana linia, uruchomiona 28 czerwca 1945 roku, była jednotorowa ze względu na ograniczenia techniczne i czasowe. Bilet kosztował wówczas 2 złote, z ulgami w godzinach szczytu dla pracowników dojeżdżających do pracy.
Przez kolejne lata odbudowa sieci i budowa nowych tras tramwajowych postępowała stopniowo, w miarę pozyskiwania materiałów i sprzętu. W 1947 roku liczba pasażerów wzrosła do 26 milionów. Do 1951 roku rozpoczęto dostawy nowych wagonów Konstal N, a w latach 50. i 60. rozbudowywano system, tworząc pętle na krańcach linii.
Modernizacja taboru
W latach 70. XX wieku symbolem gdańskich tramwajów stała się „Stopiątka” (typ 105N). Od 1975 do 2021 roku w Gdańsku eksploatowano 272 takie wagony. W 1997 roku wprowadzono pierwsze niskopodłogowe tramwaje Konstal 114Na. Obecnie gdańska flota tramwajowa jest w 100% niskopodłogowa, składająca się ze 141 pojazdów. W ostatnich latach zakupiono 70 nowoczesnych tramwajów Pesa Swing i Pesa Jazz Duo. Gdańsk jest pierwszym polskim miastem z w pełni niskopodłogową flotą tramwajową.
Modernizacja taboru to kluczowy element rozwoju komunikacji miejskiej w Gdańsku. Łączna wartość inwestycji w nowe oraz zmodernizowane tramwaje sięga setek milionów złotych. Dzięki tym działaniom, pasażerowie zyskują komfort podróży, a cały system transportu publicznego staje się bardziej efektywny i ekologiczny. Nowoczesne, niskopodłogowe tramwaje poprawiają dostępność i mobilność dla wszystkich użytkowników.
Ponadto, modernizacja obejmuje nie tylko zakup nowych pojazdów, ale także kompleksową modernizację istniejącego taboru. Obecnie 31 z 62 eksploatowanych w Gdańsku tramwajów typu N8C przeszło gruntowny remont, a kolejne 10 jest właśnie modernizowanych. Prace te pozwalają wydłużyć żywotność taboru, zwiększyć niezawodność i komfort podróży, a także obniżyć koszty eksploatacji.
